Hãy nói lời xin lỗi

TT - Sống ở VN, nhiều lần tôi bị hụt hẫng trong những tình huống chỉ nhận được những cái ngoảnh mặt làm ngơ, sự im lặng thay vì lời xin lỗi làm dịu lòng.

Tuần trước trên đường đi ăn tiệc, tôi đã tấp vào một trạm xăng bên đường để đổ xăng. Nhân viên trạm xăng vô ý bơm quá đầy và làm xăng văng vào áo mới tôi đang mặc. Quá bất ngờ tôi không còn nói được gì, chỉ nhìn chằm chằm vào mặt anh ấy.

Người nhân viên lúc đó cũng không nói gì và vờ làm ngơ, chăm chăm đổ xăng cho xe khác. Tôi cảm thấy thật sự giận dữ và bối rối, tại sao anh ấy không nói lời xin lỗi?

Lần khác khi ăn phở, tôi tình cờ phát hiện miếng nilông nhỏ trong tô phở. Khi tôi nói chuyện này với người phục vụ và quản lý quán phở, họ chỉ nhìn chằm chằm vào tôi. Sau đó, họ mang cho tôi một tô phở khác nhưng chẳng buồn nói xin lỗi hay tỏ vẻ hối tiếc.

Với thái độ dửng dưng của nhân viên phục vụ và người quản lý, tôi chẳng muốn ăn nữa, chỉ tính tiền ra về và tự hứa sẽ không bao giờ trở lại quán phở đó nữa. Tôi tự hỏi không biết nhân viên trong quán phở có cùng nhau xem xét lại tai nạn nói trên để rút kinh nghiệm?

Nhiều năm sống ở VN, tôi nhận thấy người Việt không muốn thừa nhận mình sai và nói lời xin lỗi. Mặc dù rõ mười mươi là lỗi của mình, họ cũng chỉ phản ứng bằng cách im lặng, lảng tránh, thậm chí cãi lại thay vì thú nhận lỗi lầm của mình trước mặt người khác.

Đấu "võ mồm" trên đường hoàng Văn Thụ (Q.Phú Nhuận, TP.HCM) sau một vụ va quẹt xe - một hình ảnh thường thấy trên đường phố hiện nay (ảnh minh họa) - Ảnh: M.C

Tôi đã vướng vào một vụ đôi co vì đối phương không muốn nhận mình đã sai. Lần đó tôi đi bệnh viện và phải điền đơn bảo hiểm để được miễn giảm khi thanh toán. Mặc dù tôi đã điền đơn rồi nhưng nhân viên ở quầy cứ khăng khăng là tôi chưa làm.

Sau đó tôi phát hiện cô nhân viên vô tình để quên đơn tôi đã điền đâu đó. Tại sao cô ấy phải tranh cãi với tôi thay vì thừa nhận mình đã làm mất đơn, rồi nói lời xin lỗi và nhẹ nhàng đề nghị tôi điền đơn lại?

Từ nhỏ bố mẹ đã dạy tôi nói lời xin lỗi khi làm điều gì sai. Ngược lại, họ cũng xin lỗi tôi khi họ sai. Tôi lớn lên trong môi trường mà mọi người nói lời xin lỗi để bày tỏ sự quan tâm, tình thương yêu và tôn trọng lẫn nhau. Thật vậy, dạy xin lỗi phải được bắt nguồn từ gia đình, nhà trường. Thế nhưng theo tôi thấy ở VN, nhiều người lớn luôn muốn chứng tỏ mình đúng và ít khi xin lỗi trẻ nhỏ. Như vậy thì làm sao làm gương cho trẻ và dạy trẻ thói quen nói xin lỗi?

Tôi công nhận đây là do sự khác biệt văn hóa mà gốc rễ, theo tôi, có thể là nỗi sợ mất mặt của người Việt. Ở phương Tây chúng tôi cũng coi trọng thể diện của mình nhưng không đến nỗi giả vờ, làm ngơ sai phạm của mình để tổn thương người khác.

Theo tôi, không có gì xấu khi lầm lỗi và nói lời xin lỗi vì mọi người thường đứng lên từ sai lầm của mình và của người khác nữa. Biết nhận lỗi sẽ làm quan hệ giữa con người với con người trở nên tốt đẹp hơn.

Hãy thử tưởng tượng nếu có va quẹt trên đường và một hoặc hai bên nói xin lỗi trước thì sẽ không có những vụ tranh cãi, làm tắc nghẽn giao thông. Trong công ty, thay vì đổ lỗi cho nhau thì hãy mạnh dạn thừa nhận lỗi của mình để quan hệ đồng nghiệp tốt hơn, công việc trở nên thuận lợi hơn.

Nếu bạn làm điều gì sai, hãy nhìn nhận và nghĩ xem lần sau bạn làm tốt hơn bằng cách nào. Né tránh lỗi lầm của mình hay đổ cho người khác càng làm bạn mất mặt hơn với nhiều người.

ALISON R. BISHOP (người Mỹ)

PHƯƠNG THÙY ghi

Cảm ơn cô Alison Bishop

TT - Ngày 28-2, Tuổi Trẻ nhận được thư của TS Lê Vinh Quốc, nguyên phó hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, đồng tình với ý kiến “Hãy nói lời xin lỗi” và muốn trao đổi thêm với tác giả bài viết này. Chúng tôi xin trích đăng bức thư của TS Quốc với phần tít chính và tít phụ do tòa soạn đặt.

Tài xế lao vào cãi nhau sau vụ tai nạn giao thông dây chuyền ngày 1-3 ở ngã tư quốc lộ 51 - đường 46 (Phú Mỹ, huyện Tân Thành, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu)  - Ảnh: MAI CÔNG PHÁO

Tôi viết thư này để cảm ơn cô Alison R.Bishop, phóng viên Phương Thùy và quý tòa soạn về bài báo rất có giá trị “Hãy nói lời xin lỗi” trong số báo ra ngày 27-2. Tôi cũng xin được trình bày cảm nghĩ của mình về những nội dung đã đăng trong bài báo ấy.

Văn hóa ứng xử ở VN còn thấp

Cô A.R.Bishop chỉ kể ba câu chuyện nhưng bấy nhiêu cũng đủ để đề cập cả một vấn đề rất lớn là văn hóa ứng xử trong giao tiếp của người Việt. Vì lòng tự ái, tôi đã muốn bênh vực đồng bào mình trong các câu chuyện này, rằng họ chỉ là những người có vị trí thấp trong xã hội, rằng họ không biết tiếng Anh, rằng họ gặp khó khăn nên lúng túng khi phải giao tiếp với người nước ngoài...

Nhưng thái độ và cử chỉ của họ đối với khách đã bác bỏ hết các lập luận của tôi. Sống ở VN, chắc rằng cô Bishop đã biết nhiều vụ người ta đâm chém nhau chỉ vì xảy ra sự va quẹt xe trên đường, thậm chí chỉ vì một câu nói hay một ánh mắt được cho là “nhìn đểu”.

Tất cả những hiện tượng như trên đã và đang làm xã hội nhức nhối vô cùng. Tuy nhiên, tôi có thể khẳng định sự thấp kém đó không có nguồn gốc từ nền văn hóa truyền thống của dân tộc. Ngược lại, văn hóa ứng xử truyền thống của VN hết sức tốt đẹp, với sự chú trọng đặc biệt vào tình nghĩa con người cùng chữ “lễ” trong mọi quan hệ giao tiếp.

Các gia đình VN còn giữ được truyền thống văn hóa đều dạy con phải biết chào hỏi lễ phép, biết nói “cảm ơn”, “xin lỗi”, “làm ơn”, “cảm phiền” trong những trường hợp thích đáng, như các gia đình ở Mỹ và các nước văn minh khác. Nhờ đó, đa số du khách nước ngoài đến VN đều thừa nhận dân tộc này rất hiếu khách, rất thân thiện và cởi mở với họ.

Hiệu trưởng cũng quên cách ứng xử

Trở lại với A.R.Bishop, tôi xin kể một chuyện của chính mình để chia sẻ với cô. Tôi là cựu học sinh một trường trung học danh tiếng lâu đời và luôn lưu giữ tình cảm sâu nặng với trường cũ. Trong dịp kỷ niệm 85 năm thành lập trường, tôi được đọc cuốn kỷ yếu quý báu do trường xuất bản và phát hiện một số sai sót, quan trọng nhất là việc người cha quá cố của tôi, một hiệu trưởng trong lịch sử nhà trường, đã bị lãng quên và thay thế bằng tên người khác.

Với lời lẽ kính trọng và khiêm nhường, tôi gửi thư cho vị hiệu trưởng đương nhiệm, chỉ rõ những sai sót ấy để trường có dịp đính chính. Nhà giáo dục này đáp lại tôi bằng sự im lặng không trả lời. Năm năm sau, trước lễ kỷ niệm lần thứ 90 của trường, tôi lại gửi thư cho bà hiệu trưởng (mới nhậm chức thay ông kia), nhắc lại những sai sót đã nêu trong bức thư trước, kèm theo cả ảnh chân dung và lý lịch của cha tôi.

Cẩn thận hơn, tôi còn gọi điện cho bà để được biết thư đã đến tay người nhận. Song, giống y như người tiền nhiệm của mình, bà hiệu trưởng này cũng đáp lại tôi bằng sự im lặng không trả lời.

Phản ứng trước sự ứng xử vô văn hóa của những người quản lý và phục vụ quán phở, cô Bishop đã giận dữ bỏ bữa ăn và quyết không trở lại đó nữa. Còn tôi, phản ứng tương tự cô, đã bỏ kế hoạch trở về mái trường xưa, không dự buổi lễ kỷ niệm mà lẽ ra là rất thiêng liêng và đầy cảm xúc với mình.

Tôi có nhờ vị đại diện cựu học sinh trường hỏi lại bà hiệu trưởng về trường hợp của cha tôi ngay tại buổi lễ. Bà thản nhiên thanh minh với ông này: “Thời bác ấy làm hiệu trưởng thì chúng em chưa ra đời nên làm sao biết được!”.

Quả thật, bà hiệu trưởng và cả người tiền nhiệm của bà đã không biết. Nhưng cái mà họ không biết nằm ở chỗ khác. Họ không biết rằng đối với một người có văn hóa, khi nhận được một bức thư thì phải viết thư trả lời người gửi (chưa kể người gửi ấy là đồng nghiệp và là con của bậc tiền bối của mình).

Họ cũng không biết rằng nếu có người chỉ dẫn cho mình những sai sót để khắc phục thì phải xin lỗi về những sai sót đó, và cảm ơn người đã chỉ dẫn mình.

Cũng như cô, tôi cho rằng chỉ cần dạy trẻ em có thói quen nói lời xin lỗi hay cảm ơn đúng lúc và đúng chỗ, là có thể giảm thiểu được rất nhiều vụ xung đột trong xã hội hay nạn bạo lực trong học đường. Vấn đề là ai sẽ dạy và dạy thế nào?

Nhưng sự thấp kém về văn hóa ứng xử trong giao tiếp của người Việt có nguồn gốc từ sự đứt gãy của nền văn hóa truyền thống dân tộc do lịch sử tạo nên, cùng với những thiếu sót trong nền giáo dục hiện hành. Do đó, để khắc phục sự thấp kém này, cần có những giải pháp đồng bộ cả về văn hóa và giáo dục.

LÊ VINH QUỐC